Nguồn gốc và ý nghĩa ngày Tết Hàn thực mồng 3 tháng 3 âm lịch

Vào ngày Tết Hàn thực mồng 3 tháng 3 âm lịch hàng năm, người Việt thường có tục lệ dâng lên tổ tiên món bánh trôi, bánh chay. Đây không chỉ là một nét đẹp văn hóa truyền thống mà còn là nét đẹp trong nghệ thuật ẩm thực.

Nguồn gốc ngày Tết Hàn thực 3/3 âm lịch

Nhắc đến câu thơ “Thân em vừa trắng lại vừa tròn/ Bảy nổi ba chìm với nước non” của nữ sĩ Hồ Xuân Hương chắc hẳn trong đầu ai cũng sẽ nghĩ ngay tới chiếc bánh trôi nước “vừa trắng lại vừa tròn”. Thế nhưng không phải ai cũng biết được nguồn gốc, ý nghĩa của chiếc bánh trôi và vì sao ngày 3/3 hàng năm lại được gọi là ngày Hàn thực, ngày “bánh trôi, bánh chay”.

Loading...

Tương truyền, Tết Hàn thực ở Việt Nam bắt nguồn từ một điển tích của Trung Quốc mà vẫn được lưu truyền cho tới ngày nay. Theo nghĩa chữ Hán “Hàn” là lạnh, “thực” là ăn, “Tết Hàn thực” là tết ăn đồ lạnh. Phong tục cổ truyền này có nguồn gốc từ Trung Quốc theo một câu chuyện ly kỳ truyền tụng nhiều đời.

Chuyện kể rằng vào đời Xuân Thu (770 – 221), vua Tấn Văn Công nước Tấn, gặp loạn nên phải bỏ nước lưu vong sống cảnh nay trú nước Tề, mai ở nước Sở. Bấy giờ, có một hiền sĩ tên là Giới Tử Thôi, theo phò vua đã giúp đỡ nhiều mưu kế. Một hôm, trên đường lánh nạn, lương thực cạn kiệt, Giới Tử Thôi phải lén cắt một miếng thịt đùi mình nấu lên dâng vua. Vua ăn xong, hỏi ra mới biết đem lòng cảm kích vô cùng.

Giới Tử Thôi theo phò vua Tấn Văn Công trong vòng mười chín năm trời, cùng nhau nếm mật nằm gai, khổ luyện thành tài. Về sau, Tấn Văn Công dành lại được ngôi vương, trở về làm vua nước Tấn, phong thưởng rất hậu cho những người có công khi tòng vong, nhưng lại quên mất Giới Tử Thôi. Giới Tử Thôi cũng không oán giận gì, nghĩ mình theo vua phò vua là chuyện nên làm, ông cho rằng những việc đó đâu có gì đáng nói.

Vì thế, ông về nhà đưa mẹ vào núi Điền Sơn ở ẩn. Tấn Văn Công về sau nhớ ra, cho người đi tìm Tử Thôi. Nhưng vì là người không tham danh vọng, Tử Thôi nhất quyết không quay về lĩnh thưởng, Tấn Văn Công ra lệnh đốt rừng (muốn thúc ép Tử Thôi quay về). Không ngờ Tử Thôi quyết chí, hai mẹ con cùng chịu chết cháy trong rừng.

Nhà vua hối hận cho lập miếu thờ. Hàng năm, đến ngày 3 tháng 3 là ngày chết cháy của 2 mẹ con Tử Thôi thì cấm dùng lửa nấu ăn, ngay cả việc làm cỗ cúng cũng phải làm từ hôm trước, đây được coi là ngày Tết Hàn thực.

Ý nghĩa ngày Tết Hàn Thực 3/3 âm lịch

Do giao lưu văn hoá lâu đời với Trung Hoa nên người Việt ảnh hưởng Tết Hàn thực. Nhưng ở Việt Nam, Tết Hàn thực không phải để tưởng nhớ đến Tử Thôi mà mang ý nghĩa dân tộc sâu sắc.

Tết Hàn Thực mang màu sắc dân tộc riêng và được lưu giữ mãi trong quá trình dựng nước và giữ nước.

Vào ngày 3/3 Âm lịch, các gia đình làm bánh trôi bánh chay cúng ông bà, tổ tiên và không kiêng đốt lửa. Với người Việt trong dịp này nhiều nơi làm bánh trôi bánh chay cúng thần hoàng.

Tết Hàn thực của người Việt không liên hệ tới Giới Tử Thôi mà những món ăn ngày này làm ra đều được cúng gia tiên với ý nghĩa con cháu đều hướng về tổ tiên, nguồn cội. Và cũng trong dịp này, dù ai đi đâu, ở đâu đến ngày mùng 3/3 âm lịch cũng cố gắng về với gia đình để được đi tảo mộ, để cùng nhau ngồi bên mâm cơm sum họp gia đình.

Và những truyền thống này đã ăn sâu vào tiềm thức người Việt, để rồi cứ đến ngày Tết Hàn thực, người người nhà nhà lại nô nức chuẩn bị làm bánh trôi, bánh chay. Với mùi thơm phức của đỗ xanh, đường mật, không khí tết dường như trở nên sôi động và ý nghĩa hơn.

Nguồn gốc và ý nghĩa ngày Tết Hàn thực mồng 3 tháng 3 âm lịch

Mâm cỗ cúng ngày tết Hàn Thực 3/3 âm lịch không thể thiếu những thứ này

Mỗi năm cứ vào dịp Tết hàn thực mùng 3/3 mọi gia đình người Việt lại tấp nập chuẩn bị mâm cúng thanh tịnh nhất để tưởng nhớ đến ông bà, tổ tiên của mình.

Theo đó, mâm cúng Tết Hàn thực chuẩn của người xưa phải bao gồm những thứ sau. Các gia đình nên chú ý để chuẩn bị thật kỹ lưỡng và chu đáo nhé.

Hương, hoa tươi, trầu cau

Thông thường trong lễ cúng nào dù to hay nhỏ, người Việt đều không thể thiếu hương, hoa tươi và trầu cau để trên ban thờ. Tuyệt đối tránh các loại đồ giả như hoa giả, trầu cau giả vì sẽ không tốt.

5 hoặc 3 bát bánh trôi + 5 hoặc 3 bát bánh chay

Do Tết Hàn thực có ý nghĩa là mọi nhà ăn đồ lạnh nên vào ngày này các gia đình không thể thiếu những đĩa bánh trôi, bánh chay. Đây là những món ăn mang đặc trưng mang cả hương vị thanh trong của đất trời.

Những đĩa bánh trôi, bánh chay các bà nội trợ có thể tự làm hoặc mua nhưng chúng phải được làm bằng gạo nếp cái hoa vàng kết hợp cùng đỗ xanh, đường mật tạo để tạo nên loại bánh thơm ngon, dâng lên bàn thờ tổ tiên.

Nói về con số bát bánh trôi và bánh chay phải là 5 hoặc 3 bởi vì cha ông ta quan niệm số lẻ là số tâm linh. Người ta thắp hương cũng thường thắp 1 nén hoặc 3 nén, 5 nén chứ ít khi thắp số chẵn.

Ngoài bánh trôi và bánh chay, các gia đình cũng có thể mua thêm hoa quả và các thứ bánh trái khác tùy tâm. Sau khi bày lễ lên ban thờ, các gia đình thường thắp hương và khấn gia tiên theo Bài cúng Tết Hàn Thực được lưu truyền từ xưa đến nay. Bên cạnh bánh trôi bánh chay, các gia đình có thể cúng thêm 1 đĩa ngủ quả tươi và một ly nước sạch.

Nguồn gốc và ý nghĩa ngày Tết Hàn thực mồng 3 tháng 3 âm lịch

1 đĩa ngũ quả tươi

Ngoài những thực phẩm trên, các gia đình có thể mua một đĩa hoa quả tươi với khoảng 5 loại quả đúng mùa có màu sắc khác nhau như màu xanh, đỏ, vàng, tím… để đại diện cho ngũ hành. Hoặc nếu đơn giản hơn, gia đình có thể chỉ bày biện 1 đĩa quả tươi thành tâm là được.

1 ly nước sạch

Dù là cúng Phật hay cúng gia tiên và không chỉ trong Tết Hàn thực mà trong mọi lễ cúng khác, thứ không thể thiếu trên bàn thờ là 1 ly nước sạch.

Theo nhiều người thì ly nước sạch biểu hiện cho tâm của gia chủ. Tâm của gia chủ có thanh tịnh như nước không chứ không phải ly nước đó cúng để cho Phật hay tổ tiên uống.

Có thể khẳng định rằng, ý nghĩa ban đầu của Tết Hàn thực ở Trung Hoa đã có nhiều thay đổi khi du nhập vào Việt Nam. Giờ đây, ngày 3/3 âm lịch trở thành một trong những ngày lễ được nhiều người chờ đón để bày tỏ tấm lòng với tổ tiên. Đây cũng là ngày các bà các mẹ dạy các con nhỏ nặn chiếc bánh từ bột gạo nếp dẻo thơm để gìn giữ một nét đẹp văn hóa lâu đời của người Việt.

Ngọc Hân/TH!

Loading...