Nguyệt thực toàn phần và siêu trăng cùng xuất hiện tối ngày 31/1/2018

Tối ngày 31/1/2018, người yêu thiên văn tại Việt Nam sẽ có cơ hội chiêm ngưỡng trọn vẹn nguyệt thực toàn phần và siêu trăng. Đây là hiện tượng thiên văn đáng chú ý nhất năm 2018.

Giải thích hiện tượng

Nguyệt thực là hiện tượng Mặt Trăng tối hơn và có màu đỏ thẫm khi đi vào vùng bóng tối của Trái Đất. Bản thân Mặt Trăng không hề tự phát ra ánh sáng. Ánh sáng của nó mà chúng ta nhìn thấy là do được Mặt Trời chiếu sáng. Mặt Trăng chuyển động trên quỹ đạo quanh Trái Đất và luôn có một nửa của nó nhận được ánh sáng Mặt Trời.

Loading...

Những đêm Trăng tròn là những thời điểm mà Mặt Trăng đi tới vị trí quỹ đạo đối diện với Mặt Trời – tức là Trái Đất nằm giữa Mặt Trăng và Mặt Trời. Vì mặt phẳng quỹ đạo của Trái Đất và Mặt Trăng không trùng nhau nên vào những tháng thông thường khi Mặt Trăng đi tới vị trí này ba thiên thể không thẳng hàng với nhau. Toàn bộ phần được chiếu sáng của Mặt Trăng hướng về phía Trái Đất nên khi đó chúng ta thấy Trăng tròn và rất sáng.

Mặc dù vậy, cũng có những lần Mặt Trăng tới điểm đối diện với Mặt Trời trùng với điểm giao của hai quỹ đạo, khi đó Mặt Trời, Trái Đất và Mặt Trăng thẳng hàng (hoặc gần như thẳng hàng).

Lúc này, Mặt Trăng đi vào cái bóng của Trái Đất và chỉ nhận được một phần rất nhỏ ánh sáng của Mặt Trời. Do vậy, chúng ta vẫn nhìn thấy Mặt Trăng nhưng nó tối hơn nhiều và vùng không nhận được ánh sáng chuyển thành màu đỏ thẫm.

Dù có màu đỏ như vậy, cần lưu ý rằng nguyệt thực không phải là “Trăng máu”. “Trăng máu” (blood Moon) không phải một thuật ngữ thiên văn mà được nghĩ ra bởi một linh mục và chỉ sử dụng để chỉ những nguyệt thực diễn ra theo chuỗi đặc biệt – 4 nguyệt thực toàn phần liên tiếp cách đều nhau 6 tháng. Gọi nguyệt thực nói chung là “Trăng máu” là hoàn toàn sai.

Nguyệt thực gồm ba pha cơ bản là nửa tối, một phần và toàn phần. Nhiều nguyệt thực chỉ là nửa tối, khi Mặt Trăng không đi vào vùng bóng tối của Trái Đất mà chỉ đi vào vùng nửa tối nên vẫn nhận được khá nhiều ánh sáng Mặt Trời, do đó nó chỉ chuyển thành màu đỏ rất nhạt, đôi khi khó nhận ra.

Một số trường hợp khác, Mặt Trăng có một phần đi vào vùng bóng tối và phần đó tối lại, có màu đỏ thẫm trong khi phần còn lại vẫn ở trạng thái nửa tối – đó là nguyệt thực một phần. Nguyệt thực toàn phần là đặc biệt nhất.

Mặt Trăng sau khi đi vào vùng nửa tối sẽ bắt đầu đi vào vùng bóng tối để bước vào pha một phần, vùng một phần này lớn dần tới khi Mặt Trăng đi hoàn toàn vào vùng bóng tối của Trái Đất và bắt đầu pha toàn phần – toàn bộ Mặt Trăng có màu đỏ thẫm.

Pha toàn phần có thể kéo dài từ ít phút tới hơn 1 giờ, sau đó Mặt Trăng bắt đầu đi ra khỏi vùng bóng tối, trở lại pha một phần, sau đó tiến sang pha nửa tối và cuối cùng kết thúc hiện tượng khi Mặt Trăng đi ra hẳn khỏi vùng nửa tối. Nguyệt thực ngày 31/1/2018 này mà chúng ta sẽ chứng kiến là nguyệt thực toàn phần.

Nguyệt thực toàn phần và siêu trăng cùng xuất hiện tối ngày 31/1/2018

Siêu Trăng và Trăng xanh

Ngày 31/1/2018 khi diễn ra nguyệt thực cũng là thời điểm Trăng tròn trùng với thời điểm nó đi qua điểm cận địa (điểm gần Trái Đất nhất trên quỹ đạo của nó). Việc này khiến chúng ta thấy Mặt Trăng lớn hơn thông thường một chút (đường kính lớn hơn khoảng 7% so với kích thước Trăng tròn trung bình). Sự kiện đó được gọi là “siêu Trăng”.

Tất nhiên, con số 7% đó là khá nhỏ và thường khó nhận ra rõ nét, nhưng khi sự kiện này trùng với nguyệt thực toàn phần thì nó khiến cho nguyệt thực trở nên hấp dẫn hơn đối với người quan sát.

Một sự trùng hợp nữa là Trăng tròn vào tối 31/1 cũng là lần Trăng tròn thứ hai trong cùng tháng 1 này. Theo văn hóa của nhiều quốc gia phương Tây, lần Trăng tròn thứ hai trong cùng tháng Dương lịch như vậy được gọi là “Trăng xanh của tháng”.

Trên thực tế, đây là vấn đề văn hóa thuần túy, Mặt Trăng không hề có bất cứ biến đổi nào về màu sắc hay hình dạng. Độc giả có thể thấy nhiều bài báo với tiêu đề nhấn mạnh việc nguyệt thực, siêu Trăng và Trăng xanh trùng nhau, nhưng đó chỉ là những tiêu đề mang tính phóng đại, vì Trăng xanh không được tính là một hiện tượng.

Hướng dẫn quan sát

Lần nguyệt thực toàn phần này có thể quan sát ở một vùng rộng lớn gồm Châu Úc, phía tây Bắc Mỹ, Thái Bình Dương và phía đông Châu Á, trong đó có Việt Nam.

Nguyệt thực toàn phần ngày 31/1/2018 kéo dài 5h17 phút. Từ 17h51 (giờ Việt Nam), nguyệt thực nửa tối bắt đầu, đến 18h48 nguyệt thực một phần bắt đầu. 19h51 nguyệt thực toàn phần bắt đầu, kéo dài đến 21h07 phút, đạt cực đại lúc 20h29 phút. Nguyệt thực kết thúc hoàn toàn lúc 23h08 phút.

Đáng lưu ý, ngày 31/1/2018 trùng với ngày rằm tháng chạp âm lịch. Mặt Trăng vào ngày này ở điểm cận địa với trái đất nên xảy ra hiện tượng siêu trăng (Mặt Trăng lớn hơn bình thường 7%). Vì vậy, đây là cơ hội hiếm hoi để người yêu thiên văn quan sát cùng lúc hai hiện tượng.

Nguyệt thực toàn phần tối 31/1 có thể được quan sát trọn vẹn trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam.

Lịch trình chi tiết của hiện tượng diễn ra như sau (tính theo giờ chung cho người quan sát ở Việt Nam):

17h15: Bắt đầu pha nửa tối

18h45: Bắt đầu pha một phần

19h51: Bắt đầu pha toàn phần

20h29: Nguyệt thực cực đại (Mặt trăng đi sâu nhất vào bóng tối của trái đất)

21h07: Kết thúc pha toàn phần

22h11: Kết thúc pha một phần

23h08: Kết thúc pha nửa tối

Người xem có thể quan sát hiện tượng trực tiếp bằng mắt thường, không cần đến thiết bị bảo hộ. Nên chọn nơi thoáng đãng, ít ánh sáng đèn và ô nhiễm không khí. Lưu ý theo dõi dự báo thời tiết trước khi quan sát.

Nguồn: Thiên Văn Việt Nam!

Loading...