Tết Thanh minh là gì? Tiết Thanh minh năm 2018 là vào ngày nào?

Tết Thanh minh mang ý nghĩa cội nguồn, tưởng nhớ về quê cha đất tổ. Hãy cùng tìm hiểu Tết thanh minh là gì, tảo mộ tháng 3 âm lịch, tiết Thanh minh năm 2018 vào ngày nào?

1. Tết thanh minh là gì

Tiết Thanh minh là một khái niệm trong công tác lập lịch của các nước phương Đông chịu ảnh hưởng của nền văn hóa Trung Hoa cổ đại. Nó là một trong số hai mươi tư tiết khí của các lịch Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Bản, Triều Tiên. Nhiều nơi người dân kết hợp tết Thanh minh với tết Hàn thực (tết bánh trôi bánh chay mồng 3 tháng Ba âm lịch). Tuy nhiên, tết Thanh minh được tính dựa trên quy luật vận hành của mặt trời – dương lịch, chứ không theo lịch mặt trăng – âm lịch, nên nó thường rơi vào ngày 4 hoặc ngày 5 tháng Tư dương lịch.

Tết Thanh minh tuy không phải là cái Tết lớn như Tết Nguyên Đán nhưng lại gắn liền với đạo đức, bổn phận của con cháu tưởng nhớ công lao của tổ phụ, của những người đi trước. Và được coi là ngày giỗ tổ chung để mọi người có dịp báo hiếu, trả nghĩa, gọi là đền đáp phần nào ơn sinh thành tạo dựng của tổ tiên.

Tiết Thanh minh là tiết thứ 5 trong 24 tiết khí hàng năm và đã được người phương Đông coi là một lễ tiết. Tiết Thanh minh đến sau ngày Lập Xuân 45 ngày, sau ngày Đông chí 105 ngày. Ngày đầu tiên của tiết được xem là Tết Thanh minh. Theo Hán việt, thanh là khí trong, còn minh là sáng sủa. Khi tiết Xuân phân qua, những cơn mưa bụi của trời xuân đã hết, bầu trời trở nên quang đãng, sáng sủa là sang tiết Thanh minh.

Nhân lúc đi Thanh Minh tảo mộ, để tưởng nhớ tổ tiên, người thân đã khuất, mọi người có thể dạo chơi ngắm cảnh cỏ cây tươi tốt, nên còn gọi là Đạp Thanh. Nguyễn Du có câu:

“Thanh minh trong tiết tháng 3

Lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh”

Tết Thanh minh là gì? Tiết Thanh minh năm 2018 là vào ngày nào?

Tết Thanh minh mang ý nghĩa cội nguồn, tưởng nhớ về quê cha đất tổ. Vì thế các hoạt động trong ngày lễ này thường là: làm cỏ các phần mộ (tảo mộ), sửa sang, thắp hương, lễ, khấn vái thành kính với vong linh người đã khuất.

2. Nguồn gốc của Tết Thanh minh

Tết Thanh minh bắt nguồn từ Trung Quốc cổ đại. Sổ sách ghi chép lại rằng, vào đời Xuân Thu, nước Tấn, vị vua khi đó là Tấn Văn Công gặp loạn phải bỏ nước lưu vong, nay nước Tề, mai nước Sở. Bên cạnh vua lúc đó là một hiền sĩ tên Giới Tử Thôi theo phò giúp. Một lần trên đường lánh nạn, do lương thực đã hết, Giới Tử Thôi liền cắt một miếng thịt đùi của mình nấu lên dâng vua. Vua Tấn Văn Công ăn xong mới rõ sự tình, đem lòng cảm kích vô cùng.

Giới Tử Thôi theo phò vua 19 năm, cùng trải qua bao hoạn nạn khó khăn. Sau này, Tấn Văn Công giành được ngôi báu, trở về làm vua nước Tấn, liền phong thưởng rất hậu cho những người có công nhưng lại quên mất Giới Tử Thôi. Về phần Giới Tử Thôi, ông không oán giận gì mà cho rằng đó là nghĩa vụ, làm được gì cứ làm. Vì vậy, ông về nhà cùng mẹ vào núi Điền Sơn ở ẩn.

Vua Tấn Văn Công sau này nhớ ra đã cho tìm Giới Tử Thôi, nhưng ông không chịu rời Điền Sơn. Vua liền hạ lệnh đốt rừng hòng ép Giới Tử Thôi phải ra, song ông nhất định không tuân theo, cuối cùng cả hai mẹ con đều chết cháy. Vì thương xót, nhà vua cho lập miếu thờ, hạ lệnh trong nhân gian kiêng đốt lửa ba ngày, chỉ ăn đồ nguội đã nấu sẵn để tưởng niệm (từ 3/3 đến 5/3 âm lịch hàng năm). Từ đó, ngày 3/3 âm lịch hàng năm được coi là ngày tết Hàn thực.

Tết Hàn thực được người dân nước ta tiếp nhận từ thời Lý, tuy nhiên ý nghĩa đã biến đổi, mang màu sắc truyền thống và phù hợp với tâm lý, cuộc sống của người dân nước Việt. Vào tết Hàn thực, người Việt không kiêng lửa, vẫn nấu nướng như thường, chỉ có điều sẽ dùng bánh trôi – bánh chay vào ngày này với ý nghịa tượng trưng đó là thức ăn nguội – hàn thực. Cũng chính vì lý do đó mà tết hàn thực ở Việt nam còn được gọi là tết bánh trôi – bánh chay.

Tết Thanh minh là gì? Tiết Thanh minh năm 2018 là vào ngày nào?

Cũng xuất phát từ tấm lòng thành kính hướng về tổ tiên mà tết Thanh minh tại Việt Nam còn có tục Tảo mộ. Vào những ngày này, dù ai đi đâu cũng cố gắng trở về nhà cùng người thân đi tảo mộ, tụ họp bên mâm cơm gia đình.

Theo thông lệ, cứ sau tháng Giêng là người ta sẽ đi đắp mộ cho người quá cố. Trước Thanh minh một ngày, khi đi tảo mộ sẽ chuẩn bị thêm lễ bao gồm một bộ tam sinh (bò, heo, dê), giấy ngũ sắc, nhang, đèn, giấy tiền, vàng bạc, quần áo giấy, bánh trái, thức ăn, thức uống… tùy theo tập quán của địa phương và hoàn cảnh mỗi gia đình để sắm lễ.

Công việc chính của tảo mộ là tu sửa mộ phần tổ tiên cho sạch sẽ, dọn cỏ dại, cây hoang, đắp lại nấm mồ cho dầy đặn. Sau đó gia chủ sẽ thắp vài nén hương, đốt vàng mã cho vong linh người đã khuất. Nhiều người cũng thường mủi lòng cắm thêm một nén hương cho những ngôi mộ vô chủ xung quanh.

Không còn khung cảnh hoang vắng, lạnh lẽo như thường, các khu nghĩa địa vào ngày tết Thanh minh thường đông đúc và nhộn nhịp. Cả người già, trẻ nhỏ đều náo nức đi đến những ngôi mộ của gia tiên thăm viếng. Đây cũng là cách để trẻ em được biết đến các mộ phần thuộc dòng họ, sau là để chúng làm quen với việc tỏ lòng kính trọng tổ tiên qua tục viếng mộ. Để rồi bất cứ ai đi làm ăn xa cũng sẽ nhớ trở về nhà vào dịp này để tảo mộ gia tiên, sum họp cùng gia đình.

3. Tết thanh minh năm 2018 là vào ngày nào

Theo lịch âm dương, tiết Thanh minh năm 2018 bắt đầu từ ngày 5/4 dương lịch (20/3 âm lịch) và kết thúc vào khoảng ngày 20/4 khi tiết Cốc vũ bắt đầu. Và Người ta thường lấy ngày đầu tiên của tiết Thanh Minh là ngày Tết Thanh Minh tức ngày 5/4 – Ngày Tết Thanh minh của 2018.

Tết Thanh minh là gì? Tiết Thanh minh năm 2018 là vào ngày nào?

Mọi người chọn Tiết Thanh Minh là ngày cắt cỏ trên mộ và đắp đất lên mộ (tảo mộ). Thời tiết trong thời gian này chuyển sang ấm dần, mưa nhiều hơn, cây cỏ tốt hơn trùm lên mộ, có thể làm mộ sụt lở nên cần phải cắt cỏ, đắp thêm đất lên mộ.

4. Tết thanh minh nên làm gì

Đặc biệt, theo quan niệm xưa nếu tết Thanh Minh trùng vào ngày 3/3 âm lịch – Tết Hàn Thực thì được coi là “Tết Thanh Minh đích thực”. Ngày này người ta làm bánh trôi, bánh chay – những thức bánh nguội và kiêng nổi lửa nấu cơm.

Một trong những phong tục truyền thống của người Việt vào ngày Tết Thanh minh đó chính là tảo mộ. Phong tục tảo mộ vào ngày tết thanh minh xuất phát từ truyền thống biết ơn “Uống nước nhớ nguồn” “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” sâu sắc, cao cả của người Việt.

Tết Thanh minh là gì? Tiết Thanh minh năm 2018 là vào ngày nào?

Thời tiết từ Tết Thanh minh thường quang đãng, sáng sủa bởi lúc này gió Đông nam mạnh dần lên, mưa phùn và nồm ẩm gần như chấm dứt do nhiệt độ tăng, độ ẩm giảm, và mưa rào đến thường vào gần tiết Cốc vũ.

Vào ngày này, dù ai đang đi đâu, ở đâu cũng đều cố gắng trở về bên gia đình để tảo mộ, dọn dẹp sạch sẽ, vun đắp thêm đất mơi nơi mồ mả người thân đã khuất, cũng như sum họp bên mâm cơm gia đình, hướng tới tổ tiên, nguồn cội.

Thông thường, các gia đình luôn chuẩn bị một số lễ vật trước một ngày đi cúng mộ bao gồm một bộ tam sinh, nhang đèn, giấy ngũ sắc, quần áo giấy, vàng mã… và hoa quả tươi… để đi tảo mộ. Khi ra đến mộ phần của người đã khuất, các gia đình sẽ lau chùi, dọn dẹp xung quanh, quét lá, làm cỏ các phần mộ… sau đó cúng khấn bài khấn thể hiện lòng biết ơn, nhớ tới cội nguồn, và hóa vàng mã cho người đã khuất.

Mặc dù không phải là cái tết lớn nhưng thanh minh lại là truyền thống gắn liền với ý nghĩa hướng về cội nguồn, biết ơn người xưa của con người Việt Nam. Đây cũng là ngày để mọi người có dịp trả nghĩa, báo hiếu, gọi là đền đáp phần nào ơn sinh thành tạo dựng của tổ tiên, nguồn cội.

Ngọc Hân/Th!